- تعداد نمایش : 36
- تعداد دانلود : 49
- آدرس کوتاه شده مقاله: https://bahareadab.com/article_id/1979
- کد IranDOI مقاله: IranDOI :10.irandoi.2002/bahareadab.2026 .19 .8133
سال : 19
شماره : 2
شماره پی در پی : 120
ماهنامه علمی سبک شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)
سال 19،
شماره 2،
،
شماره پی در پی 120
سبکشناسی گفتمانی نینامه مولوی: تحلیل فرآیند تولید معنا بر اساس رویکرد نشانه-معناشناسی گریماس
صفحه
(175
- 202)
شهلا یعقوبی (نویسنده مسئول)، سمیره همتی
تاریخ دریافت مقاله
: آذر 1404
تاریخ پذیرش قطعی مقاله
: اسفند 1404
چکیده
زمینه و هدف:سبکشناسی گفتمانی با واکاوی لایه های زیرین متن، شاخصه های سبکساز را مشخص میکند. پژوهش حاضر با هدف تبیین مشخصه های سبکی نینامۀ مولوی، به مطالعۀ این اثر بر اساس رویکرد نشانه-معناشناسی کنشی گرماس میپردازد. مسئلۀ اصلی این است که ویژگیهای سبکساز گفتمان عرفانی مولوی در نینامه کداماند و الگوی گرماس چگونه به تبیین آنها کمک میکند؟
روشها:این پژوهش، مطالعه ای کیفی و توصیفی است که به شیوۀ کتابخانه ای انجام شده است. محدوده و پیکرۀ مورد مطالعه، ده بیت آغازین نینامۀ مثنوی معنوی مولاناست و داده ها بر اساس رویکرد کنشی گرماس تحلیل و بررسی شده اند.
یافته ها:یافته ها سه سطح از شاخصه های سبکی را آشکار میکند: نخست، در سطح زبانی و ادبی «نی» با شخصیتی نمادین و از طریق تشخیص و همآوایی (حکایت/شکایت)، از یک ابژه به فاعل ادراککننده تبدیل میشود؛ دوّم، در سطح گفتمانی کنشگر راوی (نی)، کنشپذیر (سالک) و ابژۀ ارزشی (وصال)، وارد یک گفتمان تعاملی صمیمانه میشوند که از ویژگیهای سبک عرفانی مولاناست؛ سوم، در سطح فکری تقابل و تنش میان نقصان (فراق) و تصاحب شیء ارزشی (وصال)، سبکی تأویلپذیر و چندمعنا را خلق میکند که منجر به مشارکت مخاطب در تولید معنا میشود.
نتیجه گیری:پس از انجام این پژوهش، مشخص میگردد که رویکرد کنشی گرماس ابزاری کارآمد برای آشکارسازی لایه های سبکی نینامه است.
کلمات کلیدی
سبکشناسی گفتمانی
, نشانه-معناشناسی گرماس
, نینامۀ مولوی
, شاخصه های سبکساز
, گفتمان عرفانی
- کتابها
- آذر، امیراسماعیل. (۱۳۹۳). الهینامه عطار در نظریه نشانه-معناشناسی آلژیر گرماس و شکلگیری ژرار ژنت. تهران: نشر سخن.
- پراپ، ولادیمیر. (۱۳۶۸). ریختشناسی قصه های پریان. ترجمه فروغ مسعودی. تهران: نشر علمی و فرهنگی.
- پورنامداریان، تقی. (۱۳۸۱).(سفر در مه: تأملی در شعر شاملو ).تهران: نگاه.
- تئودورف، تئودور. (۱۳۷۹). بوطیقای ساختگرا. ترجمه محمد نبوی. تهران: انتشارات آگاه.
- خدیش، پگاه. (۱۳۸۷). ریختشناسی افسانه های جادویی. تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
- شعیری، حمیدرضا. (۱۳۸۱). مبانی معناشناسی نوین. چاپ نخست. تهران: انتشارات سمت.
- شعیری، حمیدرضا. (۱۳۹۵). نشانه معناشناسی ادبیات: نظریه و روش تحلیل گفتمان ادبی. تهران: مرکز نشر آثار علمی دانشگاه تربیت مدرس.
- شعیری، حمیدرضا. (۱۳۹۸). نشانه معناشناسی ادبیات: نظریه و روش تحلیل گفتمان ادبی. تهران: انتشارات تربیت مدرس.
- عظیمیفرد، فاطمه. (۱۳۹۲). فرهنگ توصیفی نشانه شناسی. تهران: انتشارات علمی.
- فتوحی، محمود. (۱۳۹۱.(سبکشناسی: نظریه ها، رویکردها و روشها. تهران: سخن.
- کهنسال، مریم. (۱۳۸۶). شخصیتپردازی و ایجاد ارتباط با مخاطب در مثنوی (مجموعه مقاله های داستانپردازی مولوی). چاپ دوم. تهران: خانه کتاب.
- گرماس، آلژیراداس ژولین. (۱۳۸۹). نقصان معنا. ترجمه حمیدرضا شعیری. تهران: نشر علم.
- معین، محمد. (۱۳۸۳). فرهنگ فارسی معین. تهران: انتشارات امیرکبیر.
- مقالات
- آلگونه جونقانی، مسعود. (۱۳۹۵). "توان تحلیلی مربع نشانه شناختی در خوانش شعر". مطالعات زبان و ترجمه، دانشگاه تربیت مدرس، ۴۸(۲)، ۱-۲۴.
- افخمی، علی و علوی، فاطمه. (۱۳۸۲). "زبانشناسی روایت". مجله دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران، ۱۶۵، ۵۵-۷۲.
- بیاتفر، فاطمه و اسپرهم، داوود. (۱۳۹۹). "تحلیل نظامهای گفتمانی در داستان پیرچنگی". متنپژوهی ادبی، ۲۴(۸۴)، ۷-۳2
- ثواب، فاطمه؛ محمودی، محمدعلی و زهرازاده، محمد. (۱۳۹۴). "ساختار روایت خسرو و شیرین نظامی". پژوهشنامه ادب غنایی دانشگاه سیستان و بلوچستان، ۲۴، ۳۷-۵۸.
- حسنزاده میرعلی، عبدالله و کنعانی، ابراهیم. (۱۳۹۰). "بررسی الگوی نشانه-معناشناسی گفتمانی در شعر قیصر امینپور" پژوهشنامه زبان و ادب فارسی (گوهر گویا)، ۱۸، ۱۱۵-۱۳۶.
- دادبود، فاطمه؛ بشیرنژاد، حسن و شعیری، حمیدرضا. (۱۳۹۹). "تحلیل نشانه-معناشناسی فرایند داستانسرایی هزار و یک شب از نظام تقابل تا تطابق" فصلنامه پژوهشهای ادبی، ۶۸، ۸۹-۱۱۰.
- داودیمقدم، فریده. (۱۳۹۱). "تحلیل نشانه-معناشناسی شعر آرش کمانگیر و عقاب: تحول کارکرد تقابلی زبان به فرایند تنشی". جستارهای زبانی، ۱، ۱۰۵-۱۲۴.
- روشنفکر، کبری و نصیحت، ناهید. (۱۳۹۱). "معناشناسی ساختار روایی داستان "و ماتشاوون" بر پایه نظریه گرماس". نقد ادب معاصر عربی، ۲، ۴۰-۶۵.
- شعیری، حمیدرضا و آریانا، دینا. (۱۳۹۰). "چگونگی تداوم معنا در چهل نامه کوتاه به همسرم از نادر ابراهیمی". فصلنامه نقد ادبی. 4(14)، ۱۶۱-۱۷۵.
- شعیری، حمیدرضا؛ اسماعیلی، عصمت و کنعانی، ابراهیم. (۱۳۹۲). "تحلیل نشانه-معناشناختی شعر باران". مجله ادبپژوهی. 5(8)، 53-35.
- شعیری، حمیدرضا. (۱۳۹۵). "یک روش علمی هیچگاه نمیمیرد". پاسخ به یاداشت منتشر شدۀ «گریماس یک روش مرده»". فصلنامه علمیپژوهشی نقد ادبی. 9(36)، ۱87-۱91.
- صافی پیرلوجه، حسین و فیاضی، مریمسادات. (۱۳۹۰). "نگاهی گذرا به پیشینه نظریه های روایت". نقد ادبی. ۱(۲)، ۱۴۴-۱۶۹.
- طحانزواره، زهرا جلالی و خلیلاللهی، شهلا. (۱۳۹۶). "نشانه-معناشناسی نظامهای گفتمانی شوشی در لالایی لیلی اثر حسن بنیعامری". فصلنامه ادبیات دفاع مقدس.
- عباسی، علی. (۱۳۸۹). "تحلیل گفتمانی شازده کوچولو: نظام معنایی منسجم تشکیل شده از ساختارهای تودرتو-تسلسلی و تکراری". فصلنامه پژوهشهای زبان و ادبیات تطبیقی.
- کریمی فیروزجایی، علی و بنیادی، حمیده. (۱۳۹۷). "ساختار روایی داستان عامیانه کره اسب سیاه". دوماهنامه فرهنگ و ادبیات عامه، ۶(۲۳)، ۱۳۱-۱۴۹.
- مودت، مریم؛ کاظمی، فروغ؛ مدرسی، بهرام (۱۴۰۲). «تحلیل سبک روایی داستان پست مدرن فارسی بر اساس الگوی نشانه معناشناسی گریماس (مطالعۀ موردی داستان کریستین و کید و شازده احتجاب از هوشنگ گلشیری). ماهنامه علمی سبکشناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)، سال ۱۷، شماره ۷ (پیاپی ۱۰۱)، صص ۱۷۱-۱۴۵.
- نجفی، آزاده؛ پهلواننژاد، محمدرضا و شریفی، شهلا. (۱۳۹۵). "رویکردی نوین در روایتشناسی شناختی بر اساس فضاهای ذهنی روایی و الگوی ان،ام،اس،بی". جستارهای ادبی، ۱۹۲، ۲۱-۴۶.
- نصیحت، ناهید؛ روشنفکر، کبری؛ پروینی، خلیل و میرزایی، فرامرز. (۱۳۹۲). " بررسی نشانه معناشناختی ساختار روایی داستان کوتاه حبل کالورید". مجله علمی-پژوهشی وزارت علوم، ۲۸، ۸۹-۱۱۰.
- نورسیده، علیاکبر و پوربایرام، رقیه. (۱۴۰۰). "تحلیل نشانه-معناشناسانه طرحواره عاطفی در گفتمان دو شعر "امواج سند" و "ابدالصبار". فصلنامه متنپژوهی ادبی.
- پایاننامه ها
- جهانی، پروین. (۱۳۸۸). بررسی روایی داستان داشآکل: رویکرد نشانه-معناشناختی. پایاننامه کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی تهران مرکزی.